Arhiv

Čuvanje dokumenata otpočinje u dalekoj prošlosti kada su podaci koji nadmašuju kratkoću ljudskog pamćenja postali važan dio pojedinca i zajednice.

Praksa čuvanja dokumenata javlja se u Perastu u XV vijeku i kontinuirano se nastavlja do kraja Drugog svjetskog rata. Zahvaljujući sačuvanoj građi, Arhiv Muzeja grada Perasta danas posjeduje tri fonda: Fond Opštine Perast (PA), Porodični arhiv Visković (PAV) i Fond Osnovne škole Perast (PAŠ).

FOND OPŠTINE PERAST (1441-1945)

Dokumenti fonda Opštine Perast (PA) datiraju iz 1441. godine i u kontinuitetu prate istorijski, politički i kulturni razvoj grada Perasta koji je imao važnu ulogu u upravama raznih država u čijem su sastavu Boka i Perast bili vjekovima.

Velika vrijednost ovog fonda leži u Općinskoj knjizi ili Zelenoj knjizi (Libro Verde) koja dokumentuje izrastanje Perasta u samostalnu administrativnu jedinicu. Odluke Malog i Velikog vijeća sa prvih zborova koji su se održavali u Veljoj ulici u Perastu zabilježeni su upravo u ovoj Zelenoj knjizi.

arh1

Slika 1. Zelena knjiga Opštine Perast PAV I - XVI

U fondu su sačuvani dokumenti o organizaciji sudstva, svjetovne, vojne, crkvene vlasti i sveopšte društvene organizacije Perasta. Oni svjedoče o odnosima peraške Opštine sa susjednim opštinama, posebno mjestima koja su potpala pod upravu turske vlasti kao i poslovi i odnosi Perasta sa kotorskim rektorima i providurima.

arh2

Slika 2.  Documenti scelti di storia perastina, 1441-1796, PA XXI

arh3

Slika 3.  Documenti scelti di storia perastina, 1441-1796, PA XXI

Fond, takođe, posjeduje spise koji svjedoče o učešću Peraštana u ratovima (Kandijski i Morejski), bitkama (Lepantska, opsada Kotora, oslobođenje Risna i Herceg Novog od turske vlasti), kao i raznim manjim i večim okršajima.

Treba istaći da je vojna ulogaPeraštana donosila politički ugled ovom mjestu. Zahvaljujući vojnom angažovanju, Peraštani dobijaju posebne povlastice gonfalonijera ili zastavnika. Ova povlastica davala je pravo peraškim bratstvima ili casadama da imenujupo jednog svog predstavnika za čuvara zastave na glavnom brodu mletačke ratne mornarice. To je podrazumijevalo uglednu i časnu dužnost koja je donosila znatne koristi.

O istaknutosti Peraštana u bitkama, trgovačkoj djelatnosti i pomorstvu nesumnjivo svjedoče dukali, svjedočanstva i razne privilegije koje je mletačka vlast izdavala Opštini, stanovništvu i pojedincima.

Bogatstvo peraških porodica se i danas prepoznaje po raskošnim baroknim građevinama u Perastu i susjednim mjestima – sve građevine koje su Peraštani podizali zabilježene su u katastarskim prikazima koje naš Muzej čuva.

arh4

Slika 4. Prikaz peraških posjeda u Stolivu 233 MGP

Arhivski spisi fonda Opštine Perast sadrže i podatke o podizanju raznih građevina u Perastu, posebno Peraške tvrđave, kao i crkvenih objekata, zvonika i drugih značajnih profanih objekata.

Značajni su podaci za istraživanja o pomorstvu, pomorskoj trgovini i privredi kao i podaci o raznim oblicima vojne strategije, diplomatije, prava, umjetnosti, kulture, graditeljstva i sanitetske zaštite. Arhivska građa ovog fonda daje realnu sliku situacije na granici između dva svijeta – hrišćanskog i islamskog tokom nekoliko vjekova.

Fond Opštine Perast u kontinuitetu prati smjenu vladavina na teritoriji Perasta, počev od Mletačke Republike, prve austrijske, ruske, franscuske vladavine, zatim privremene vlade Crne Gore i Boke kotorske, druge austrijske vladavine, kao i period nakon Prvog svjetskog rata u Kraljevini Jugoslaviji, sve do kraja Drugog svjetskog rata. Ovi dokumenti daju mogućnost sagledavanja šireg konteksta istorijskih dešavanja tokom vjekova na prostoru Perasta, Boke kotorske i šire.

Spisi ovog arhivskogfonda pisani su na italijanskom, srpsko-hrvatskom, staroslovenskom, turskom, ruskom, njemačkom, francuskom, latinskom, grčkom, rumunskom i mađarskom jeziku. Velika paleta raznih jezika u dokumentima je još jedna dragocjenost ovog Arhiva.

FOND PORODICE VISKOVIĆ (1447-1927)

Porodični fond Visković (PAV) posjeduje građu koja datira od 1447. do 1927. godine.

Članovi porodice Visković su zauzimali vrlo važne funkcije u državama koje su bile prisutne na ovom prostoru te se njihovi spisi odnose na privatnu i službenu komunikaciju sa vlastima tih država.

Arhivski fond posjeduje dukali, atestate i druge akte u kojima se odaje priznanje članovima porodice Visković zbog njihove vjerne službe u Mletačkoj republici, kao i dukale drugih porodica među kojima su Burovići, Balovići, Mazarovići, Zmajevići, Smekja i Martinovići.

Dokumenta o dodjeli titula i odlikovanja u toku austrijske uprave u Boki kotorskoj takođe su zastupljena u arhivu porodice Visković.

arh5

Slika 5. Zbirka patenata i dukala izdatih Franu Viskoviću 1665 – 1720, PAV V

Bogata dokumentacija u porodičnom arhivskom fonduVisković odnosi  se i na dodjelu raznih povlastica koje je gradu Perastu dodjeljivala vlast Mletačke republike. 

arh6

Slika 6. Privilegije Perasta 1540-1739, PAV XLIII

Sačuvani spisi svjedoce o djelovanju pojedinih institucija kroz vjekove, posebno iz rada veoma važnog Zdravstvenog ureda, o dodjeli raznih povlastica gradu Perastu od strane mletačke vlasti,  potom o hajdučiji – posebnoj vojnoj formaciji, u čemu su Peraštani imali značajnu organizacionu funkciju (dozvole koje su izdavali hajducima) ili o političkim odnosima Perasta sa Kotorom, potom o privrednim, diplomatskim, službenim relacijama sa raznim susjednim državama i šire, itd.

Lična dokumenta pohranjena u ovom arhivskom fondu govore o rođenju, braku, smrti, školovanju članova ove ugledne porodice. Uz dokumenta iz sudskih procesa i imovinsko-pravnih poslova i sl., postoji dosta arhivske građe iz službovanja članova porodice tokom nekoliko stoljeća u raznim gradovima i državama.

Porodični arhivski fond posjeduje i rukopisne knjige članova istaknutih peraških porodica među kojima je rukopis Draga Martinovića, sina čuvenog pomorskog kapetana Marka Martinovića čija je slava stigla čak do daleke Rusije i njenog cara Petra Velikog. 

arh7

Slika 7. Rukopis Draga Martinovića o istoriji peraške porodice Martinović, LXI PAV II

U fondu se nalaze i razna značajna književna i naučna djela Balovića, Antuna Kojovića, Kazančića, potom razna dokumentacija vezana za porodicu Ćorko, Bujović, Zuber, Banović-Damjanović i Alugara iz Udina.

Treba istaći da Porodični fond Visković nije cjelovit i da su prisutne sadržajne i vremenske praznine, ali da mu to nikako ne umanjuje već postojeći naučni značaj.

Dokumenta su pisanana italijanskom, srpsko-hrvatskom, staroslovenskom, turskom, ruskom, njemačkom, francuskom, latinskom, grčkom, rumunskom i mađarskom jeziku.

FOND OSNOVNE ŠKOLE PERAST (1871 – 1950)

Arhivski fond Osnovne škole Perast (PAŠ) nastao je 1871. godine i obuhvata dokumentaciju koja se odnosi na obrazovni program, plan nastave, rad nastavnica/ka, izostanke iz škole, ocjene đaka, kao i razne dopise i oglase koje je škola  primala u toku svog djelovanja.

Bitno je istaći naučnu važnost ovog fonda za razumijevanje smjena političkih vlasti i njihovih ideologija koje su imale uticaj na obrazovni sistem tog doba.

Spisi su pisani pretežno na srpsko-hrvatskom jeziku, dok su stariji pisani na italijanskom jeziku.

Istraživanje bogate arhivske građe koju Muzej grada Perasta posjeduje suštinski je važno za koncept nacionalnog kulturnog nasljeđa i njegovo njegovanje u lokalnoj i globalnoj zajednici.

Ana Popović

Arhivistkinja

Prijatelji muzeja

prijatelji muzeja 1  prijatelji muzeja 2prijatelji muzeja 3  prijatelji muzeja 4

Muzej grada Perasta

Muzej grada Perasta utemeljilo je Opštinsko vije?e Perasta 28. 02. 1937. od muzejske zbirke, sakupljene ve?inom donacijom Peraštana, nasljednika poznatih Peraških porodica, tokom druge polovine XIX i po?etkom XX vijeka.

Kontakt informacije

Obala Marka Martinovica
85336 Perast
Crna Gora

telefon: +382 32 373 519
telefon direktor: +382 32 373 519
mobilni telefon: +382 67 232 609

Pronađite nas

Vi ste ovde: Home Zbirke Arhiv