Pomorska zbirka

Kada se govori o Perastu prva pomisao je slavna pomorska prošlost grada na moru koji je vjekovima odolijevao neprijateljima i uzdizao se u pomorskom, ekonomskom i kulturnom pogledu.

Najveću moć Perast je dostigao u XVII i XVIII vijeku . O slavnoj i bogatoj prošlosti svjedoči arhivska građa i brojni pisani članci o Perastu i njegovim stanovnicima, slavnim pomorcima koje je krasila titula vrsnih poznavalaca teorijskog i praktičnog dijela pomorstva kao i vještine gradnje brodova.

Otvorenost prema moru, znanje i umijeće njenih stanovnika je neminovnost koja je uzdigla Perast i označila ga na pomorskoj karti svijeta.

Položaj Perasta prirodno je uslovljavao ono čime će se stanovnici baviti, tako se u XIII vijeku pominju brodograditelji, bačvari, krečari, ciglari i kamenari.

Najstariji sačuvani arhivski dokument o gradnji brodova potiče iz 1336. godine. Kopiju ovog dokumenta posjetioci mogu vidjeti u prizemlju palate gdje je smještena pomorska zbirka. Ovim dokumentom Peraštanima je zabranjeno da grade brodove tipa skaba ili gondola. Mogli su da grade ili opravljaju manje brodove – jedrenjake londre.

Broj jedrenjaka na kojima su plovili uvećavao se iz godine u godinu, a njihova vještina plovljenja, pomorska trgovina i brojni uspjesi na moru u pomorskim bitkama nisu mogli ostati nezapaženi.

Jedrenjaci koje su Peraštani gradili i na njima plovili odraz su njihove vještine gradnje. Na nekoliko škverova izgrađivani su razni modeli jedrenjaka. Uz pomoć navigacionih instrumenata i dobre brodske opreme plovili su i stizali do udaljenih krajeva učestvujući u mnogim pomorskim bitkama.

Početkom XVI vijeka Perast je imao 60 brodova od 100 do 800 stara (1 star - oko 60 kg). Za gradnju brodova od 2 000 stara Peraštani su dobili dozvolu 1502. godine, a kapetan Krile Zmajević 1576. godine dobija dozvolu za gradnju broda od 3 000 stara.

U XVII vijeku Peraštani su bili komandanti na 23 venecijanske nave i 2 korvete. Nakon oslobođenja Herceg Novog od Turaka (krajem XVII vijeka) počinje slava bokeljskog pomorstva (brodarstva). Naravno kako je to i prirodno, Peraštani nisu samo gradili nego su i gubili brodove – tako su u periodu od XVII do polovine XVIII vijeka izgubili 100 brodova.

Tokom 1797. godine Perast ima 72 patentirana broda duge plovidbe od 2 000 do 8 000 stara, a brodovi su bili opremljeni sa 12-20 topova.

Pored odbrane teritorije Mletačke republike pod kojom su bili, Peraštani su uživali čast da budu gonfalonijeri, čuvari ratne venecijanske zastave na brodu. Uslijed svoje vještine i odanosti dobijali su velike privilegije od Mletačkog senata, pa je u XVII i XVIII vijeku Perast bio poznat kao gnijezdo pomoraca, centar pomorstva i pomorske trgovine. Ovaj period je poznat i kao zlatno doba Perasta. Vrijeme punog zamaha pomorske trgovine doprinijelo je ekonomskom i kulturnom usponu Perasta.

Pomorska trgovina u najstarije vrijeme vezana je za izvoz drveta jer je šume bilo u izobilju, a izvozio se i crvenkasto-ljubičasti kamen za gradnju. Trgovali su sa žitom, dovoze ulje sa Krfa u Mletke, a sa ostrva Zanta vunu i suvo grožđe. Peraški brodovi početkom XVII vijeka dovoze šećer, smolu, sir i paklinu u Mletke, a trguju i sa vinom, sardelom i bijelim svijećama zvanim lojanice. Uslijed velike pomorske trgovine težili su da budu oslobođeni od carine na robu. Svjedočanstvo kotorskog rektorata da je roba peraško vlasništvo omogućavala im je olakšice. Perast postaje strateški važno mjesto u odbrani mletačke teritorije od neprijatelja, pogotovo Turaka koji su zauzeli dio Boke (Risan i Herceg Novi), kao i od ulcinjskih gusara.

Povlastice Senata su se iz godine u godinu produžavale i produbljivale, a dobijali su ih da bi bili odani i privrženi mletačkim vlastima. Razvoj pomorske trgovine i prosperitet pomoraca jačao je između peraških i bokeljskih pomoraca pomoću takozvanog zajma na trećinu (dogovorene strane pismeno su se obavezivale na trećinu dobiti).

Članovi porodica Visković, Balović, Martinović, Bujović, Zmajević, Bronza, Brajković, Mazarović, Širović i Smekja zaslužni su za slavu i značaj svoga grada u pomenutim vjekovima otud zaslužuju posebno mjesto u postavci Muzeja i u ovom Vodiču.

Kao vrsni pomorci, poznavaoci teorijskog i praktičnog dijela vještine plovidbe bili su poznati nadaleko. Ovu činjenicu potvrđuje pomorski priručnik “Pratichae schrivaneschae” kapetana Julija Balovića pisan za brodske pisare s važnijim uzorcima pomorsko-trgovačkih pisama i raznim pravnim rješenjima u vezi pomorstva, navigacioni udžbenik “Il navigante istruto, osia la Teoria e la Pratica del Pilotaggio” u kojem se govori o nautici iz XVIII vijeka, kao i “Manuale Nautico di Meteorologia” Frana Viskovića.

1

FranoVisković,Meteorologia, 1876,Trst.

Najveća potvrda ukazana je 1698. godine kada Marko Martinović uči ruske boljare pomorstvu – od tada se ovaj datum uzima za početak pomorskog školstva kod nas (do tada su se razvijali povremeni privatni oblici pomorskog školstva koje je dalo velike pedagoge i veoma cijenjene pomorce).

Pomorska zbirka kroz modele jedrenjaka, navigacione instrumente (sekstante, oktante, kompas), kartografiju (portolane i pomorske karte), brodsku opremu i upotrebne predmete (durbin, brodske i signalne topove, fenjere, brodske satove, buceo za barku, mornarske škrinje, samovar) prikazuje razvoj pomorstva. Pored navedenog, zbirka obuhvata i opremu za barke i ribarski pribor.

2

Model jedrenjaka “Karaka, XX vijek

(jedrenjak koji se pojavio u XVI vijeku).

Modeli jedrenjaka u Muzeju grada Perasta su karaka, galija, mala nava iz XX vijeka, stari tip jedrenjaka tipa brigantin koji se pojavljuje u prvoj polovini XIX vijeka, model jedrenjaka Adriana kapetana Bratičevića iz XX vijeka, model školskog broda Vila Velebita na kojem su mnogi kapetani iz Boke bili kadeti za vrijeme Kraljevine Jugoslavije kao i polumodel parobroda Perast sa brodskim peljarom iz XX vijeka.

3

Model jedrenjaka Brigantin,XX vijek

(tipjedrenjaka Brigantinpojavio se u prvoj polovini XIX vijeka).

Olujni kompas iz XIX vijeka koji je konstruisao Frano Visković nalazi se u stalnoj postavci. U posebnom kućištu nalazi se kardanskim sistemom ogibljeni magnetski kompas kako bi se spriječio uticaj valjanja broda na ispravnost pokazivanja magnetske igle. Kapetan Frano Visković patentirao je, uz olujni kompas, još dvije pomorske sprave: ciklonograf-spravu za grafičko prikazivanje ciklona i dromoskopijum-spravu za pretvaranje pravog kursa u kompasni i obrnuto.

4

Olujni kompas iz XIX vijeka, izum Frana Viskovića.

Među topovima se nalaze: dva signalna brodska topa tipa taras iz XV vijeka i dva brodska topa sa broda “San Giorgio” iz XVII vijeka.

6

Brodski signalni top iz XV vijeka.

 

5

Brodski top sa broda “San Giorgio” iz XVII vijeka.

Godine 1676. Mlečani poklanjaju top falkonet Peraštanima. Služio je za obuku te je poznat kao školski top. Posjetioci su u prilici da ga vide u stalnoj postavci Muzeja grada Perasta.

Pomorsku zbirku Muzeja grada Perasta čine još i dva sidra (kraj XIX – početak XX vijeka) od kojih je jedno admiralsko sidro koje je izvađeno iz mora pred Perastom. Admiralsko sidro sastoji se od struka, krune, krakova, lopata, pandže, klade s jabukama i škopca (tj. spojne karike) i težine je oko 1 000 kg.

Oktant iz XVIII vijekai dva sekstanta (iz XVIII i XX vijeka), koji su u sklopu navigacionih instrumenata, služili su za određivanje položaja na moru.

7

Navigacioni instrument, Sekstant iz XVIII vijeka.

 

8

Navigacioni instrument, kompas iz XVII vijeka.

Kompas iz XVII vijeka služio je za određivanje strana svijeta.

Barometar iz XIX vijeka je instrument za mjerenje vazdušnog pritiska.

Durbini potiču iz XIX vijeka. Brodski samovar je iz XIX vijeka.

Fenjer sa broda “Castore”, kojim je zapovjedao kapetan Nikola Balović, a koji je potonuo pred Perastom, je iz XIX vijeka.

Brodski satovi su iz XIX vijeka.

Pomorske karte bile su od velike pomoći pomorcima i pomorskim trgovcima radi lakše orijentacije na moru. U ekspoziciji su izložene karte Sredozemnog mora, Jadranske obale, obale Francuske, Portugalije i Španije, karta Atlantskog okeana i La Manša iz XVIII vijeka.

Pad Mletačke republike 1797. godine i era parobroda (XIX i XX vijek) zauvijek su promijenili sliku i život Peraštana. Nakon dolaska Napoleona krajem XVIII vijeka trgovina je zajedno sa pomorstvom pala na najniže grane.

9

Polumodel parobroda “Perast” iz XX vijeka.

Vlasnici parobrodarsko akcionarsko društvo “Progres”, Sušak.

Gradioci: SHORT BROTHERS.LIMITED.

Sunderland, 1911. godine

Danas muzejski predmeti svjedoče o velikoj slavi i značaju istaknutih porodica grada Perasta.

Zaostavština koju je naslijedio Muzej ostala je da još dugi niz godina svjedoči o pomorskom Perastu, istoriji, tradiciji, običajima i načinu života, a svaki predmet je živi dokument i izvor putem kojeg možemo čitati stranice iz naše slavne prošlosti.

Prijatelji muzeja

prijatelji muzeja 1  prijatelji muzeja 2prijatelji muzeja 3  prijatelji muzeja 4

Muzej grada Perasta

Muzej grada Perasta utemeljilo je Opštinsko vije?e Perasta 28. 02. 1937. od muzejske zbirke, sakupljene ve?inom donacijom Peraštana, nasljednika poznatih Peraških porodica, tokom druge polovine XIX i po?etkom XX vijeka.

Kontakt informacije

Obala Marka Martinovica
85336 Perast
Crna Gora

telefon: +382 32 373 519
telefon direktor: +382 32 373 519
mobilni telefon: +382 67 232 609

Pronađite nas

Vi ste ovde: Home Zbirke Pomorska zbirka